Cầu dầu châu Á yếu đi: vì sao chưa thể kết luận Việt Nam dư nhiên liệu
IEA dự báo nhu cầu dầu toàn cầu năm 2026 giảm 2,5 triệu thùng/ngày, mạnh hơn 940.000 thùng/ngày so với dự báo tháng trước; sự suy yếu tập trung ở nhiên liệu chưng cất trung gian và nguyên liệu hóa dầu, nhất là châu Á. Trong khi đó, Bộ Công Thương Việt Nam đánh giá nguồn cung cuối năm chưa có nguy cơ thiếu hụt mang tính hệ thống. Hai nhận định đo những vấn đề khác nhau: cầu khu vực giảm không tự chứng minh thị trường Việt Nam dư hàng hoặc giá trong nước sẽ hạ.
Bản cập nhật ngày 11/9 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) hạ dự báo nhu cầu dầu thế giới năm 2026 xuống mức giảm 2,5 triệu thùng mỗi ngày so với năm trước. Mức giảm này sâu hơn dự báo tháng 8 khoảng 940.000 thùng mỗi ngày. IEA cho biết phần suy yếu tập trung vào nhóm nhiên liệu chưng cất trung gian, gồm dầu diesel, và nguyên liệu hóa dầu, đặc biệt tại châu Á. Đây là dự báo về lượng dầu được sử dụng trên toàn cầu, không phải phép đo riêng mức tiêu thụ xăng dầu tại Việt Nam.
Sự thay đổi dự báo phản ánh một cú sốc kép. Nguồn hàng và vận tải qua Trung Đông bị cản trở, trong khi giá nhiên liệu cao và sản phẩm lọc dầu khan hiếm kìm hãm việc sử dụng. IEA ước tính sản lượng lọc dầu toàn cầu tháng 8 đạt 81,4 triệu thùng mỗi ngày, tăng so với tháng 7 nhưng vẫn thấp hơn cùng kỳ năm trước 4,2 triệu thùng mỗi ngày. Lượng dầu thô được đưa vào nhà máy giảm ở các nền kinh tế nhập khẩu châu Á cùng với Trung Đông và Nga. Vì thế, chỉ nhìn giá dầu thô hoặc tổng sản lượng dầu không đủ để đánh giá khả năng có diesel và nguyên liệu hóa dầu cho người dùng cuối.
Đối với Việt Nam, bản tin của Bộ Công Thương về cuộc họp ngày 17/9 đặt trọng tâm ở một câu hỏi khác: bảo đảm nguồn nhiên liệu cho những tháng cuối năm 2026 và năm 2027. Đại diện cơ quan quản lý thị trường trong nước nhận định nguồn cung năng lượng cuối năm về cơ bản được bảo đảm, chưa xuất hiện nguy cơ thiếu hụt mang tính hệ thống đối với xăng dầu, than và khí dùng cho sản xuất điện. Bộ đồng thời yêu cầu doanh nghiệp và đơn vị quản lý theo dõi cung cầu, giá dầu, chi phí vận tải và khả năng đứt gãy tuyến cung ứng, cập nhật phương án dự phòng khi có dấu hiệu bất thường. Đây là đánh giá và chỉ đạo tại thời điểm cuộc họp, không phải cam kết rằng mọi địa phương hay mọi loại sản phẩm sẽ luôn có cùng mức dự trữ.
Không nên đặt hai phát biểu thành một mâu thuẫn giả. IEA dự báo nhu cầu dầu thế giới có thể co lại vì giá và khả năng tiếp cận nhiên liệu; Bộ Công Thương đánh giá khả năng duy trì cung ứng trong một thị trường cụ thể. Nhu cầu giảm trong điều kiện hàng khó mua không đồng nghĩa với dư thừa nguồn cung. Ngược lại, nỗ lực bảo đảm hàng tại Việt Nam cũng không chứng minh nhu cầu trong nước đã tăng hay giảm theo đúng mức bình quân của châu Á. Muốn kết luận về Việt Nam phải có số liệu tiêu thụ, nhập khẩu, sản xuất và tồn kho trong nước theo từng kỳ, cùng phạm vi sản phẩm tương ứng.
Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) đưa ra một điểm đối chiếu độc lập trong dự báo công bố ngày 9/9, hoàn tất ngày 3/9. EIA ước tính mức sử dụng nhiên liệu lỏng toàn cầu năm 2026 là 102,6 triệu thùng mỗi ngày, thấp hơn 104,3 triệu thùng mỗi ngày của năm 2025. Con số này không trùng với mức thay đổi của IEA vì hai cơ quan có phạm vi định nghĩa, dữ liệu và mô hình dự báo riêng. Tuy nhiên, cả hai đều hướng tới bức tranh tiêu thụ thế giới yếu đi. EIA cũng nhấn mạnh rủi ro tuyến Hormuz và Bab el-Mandeb đối với xuất khẩu Trung Đông; đó là giả định thị trường có thể thay đổi khi điều kiện vận tải thay đổi.
Với doanh nghiệp Việt Nam, chỉ báo cần theo dõi không phải một tỷ lệ cầu toàn cầu duy nhất mà là sự kết hợp giữa lượng sản phẩm thực nhận, thời gian giao hàng, chi phí vận tải và mức tiêu thụ thực tế. Cảnh báo của IEA về diesel và nguyên liệu hóa dầu cho thấy áp lực có thể khác nhau giữa các loại hàng; đánh giá của Bộ Công Thương nhắc tới việc duy trì phương án dự phòng cho từng nguồn nhiên liệu. Các tài liệu công khai trên chưa cung cấp một bảng số liệu đủ để tính riêng mức giảm cầu diesel tại Việt Nam hay dự báo giá bán lẻ kỳ tới. Bài viết vì vậy chỉ nêu sự thay đổi của dự báo quốc tế và cách đọc thận trọng đối với bối cảnh trong nước.
Ảnh kèm bài là ảnh tư liệu trạm bơm diesel tại Phần Lan, chụp năm 2016 bởi Santeri Viinamäki theo giấy phép CC BY-SA 4.0. Hình minh họa loại nhiên liệu được thảo luận, không ghi lại tình hình cung ứng ở Việt Nam hoặc sự kiện năm 2026.
프리즘코리아 편집국 > 서유진 · Yujin Seo
