Đường vòng của dầu Trung Đông chưa chứng minh nguồn hàng đã tới Việt Nam
EIA cho biết xuất khẩu qua cảng Yanbu của Saudi Arabia trong tháng 8 giảm khoảng một nửa so với tháng 7, dù đây là tuyến tránh eo Hormuz; đi qua kênh Suez lại dài và tốn kém hơn đối với khách hàng châu Á. IEA cũng ghi nhận dầu thô và sản phẩm lọc dầu phục hồi khác nhịp. Bộ Công Thương Việt Nam đánh giá chưa có nguy cơ thiếu nhiên liệu mang tính hệ thống cuối năm 2026, đồng thời yêu cầu theo dõi vận tải và lập phương án dự phòng. Ba nguồn này chưa cung cấp số liệu lô hàng cụ thể về Việt Nam.
Một con đường xuất khẩu dầu tránh được eo biển Hormuz không đồng nghĩa mọi chuyến hàng từ Trung Đông đã đến đúng hạn tại Việt Nam. Báo cáo dầu toàn cầu tháng 9 của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) mô tả các tuyến ống, đường bộ và chuyển dầu giữa tàu như phương án giúp khôi phục dòng xuất khẩu. Nhưng cùng báo cáo cũng cho thấy tuyến qua Biển Đỏ có nút thắt riêng. Để đánh giá nguồn cung trong nước, cần tách khả năng dầu rời khu vực sản xuất, hành trình vận tải, lịch cập cảng và khả năng chế biến hoặc phân phối sau khi hàng đến.
Ví dụ rõ nhất là cảng Yanbu của Saudi Arabia ở Biển Đỏ. Dầu đi ra từ đây có thể tránh Hormuz, nhưng EIA dẫn ước tính của Vortexa cho rằng lượng xuất khẩu từ Yanbu trong tháng 8 đã giảm khoảng một nửa so với tháng 7 sau các vụ tấn công trên hướng eo Bab el-Mandeb. Saudi Arabia tăng chuyến qua kênh Suez ở phía bắc Biển Đỏ; theo EIA, đây là đường dài hơn và tốn kém hơn đối với khách hàng châu Á. Con số “giảm một nửa” nói về Yanbu giữa hai tháng, không phải tỷ lệ giảm của toàn bộ xuất khẩu Saudi Arabia hay lượng nhập khẩu của Việt Nam.
Đường vòng cũng có giới hạn về loại hàng. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính tổng xuất khẩu dầu của các nước vùng Vịnh trong tháng 8 khoảng 13 triệu thùng mỗi ngày, gần một nửa mức trước chiến tranh. Dòng dầu thô được hỗ trợ bởi các tuyến tránh Hormuz và những chuyến đi qua eo biển có hộ tống, nhưng xuất khẩu sản phẩm lọc dầu cùng khí dầu mỏ hóa lỏng vẫn thấp hơn gần 60%, tương đương khoảng 3,7 triệu thùng mỗi ngày, so với tháng 2. Khả năng đưa thêm dầu thô ra cảng vì vậy không thể thay thế ngay nguồn dầu diesel, nhiên liệu bay hay LPG đã bị thiếu hụt. Hai tỷ lệ của IEA khác đối tượng hàng hóa và không được cộng thành một tỷ lệ chung.
Từ phía Việt Nam, thông tin chính thức mới nhất trong các tài liệu được đối chiếu là cuộc họp Bộ Công Thương ngày 17/9 về cung cầu nhiên liệu sơ cấp cho cuối năm 2026 và năm 2027. Đại diện cơ quan quản lý đánh giá xăng dầu, than và khí phục vụ phát điện chưa xuất hiện nguy cơ thiếu hụt mang tính hệ thống trong những tháng cuối năm. Đây là đánh giá về tình hình và kế hoạch cung ứng trong nước ở thời điểm cuộc họp, không phải chứng nhận rằng mỗi lô dầu từ Trung Đông đều cập cảng đúng lịch hoặc chi phí vận tải không tăng.
Tại cuộc họp đó, Bộ Công Thương nêu xung đột Trung Đông, chi phí vận tải và bảo hiểm, cùng khả năng gián đoạn các tuyến cung ứng quốc tế là các yếu tố cần tính đến. Các đơn vị thảo luận phương án dự phòng, đa dạng hóa nguồn dầu thô, khí, LNG và than cho lọc hóa dầu, sản xuất điện. Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn yêu cầu theo dõi cung cầu, giá nhiên liệu và sớm báo cáo khi có dấu hiệu thiếu nguồn hoặc vận tải bị gián đoạn. Việc cơ quan quản lý chuẩn bị phương án ứng phó là hành động phòng ngừa; nó không tự chứng minh một đợt thiếu hàng đã xảy ra.
Ba nguồn sử dụng những thước đo khác nhau. EIA nói về tuyến xuất khẩu và dự báo khôi phục của Trung Đông; IEA ước tính lưu lượng theo nhóm sản phẩm trong tháng 8; Bộ Công Thương đánh giá an ninh cung ứng của Việt Nam vào ngày 17/9. Không nguồn nào trong ba tài liệu công bố danh sách tàu, khối lượng, cảng đến và ngày giao của các chuyến cụ thể vào Việt Nam trong giai đoạn này. Vì thế chưa thể từ mức xuất khẩu của Yanbu suy ra phần thiếu hụt tại một nhà máy lọc dầu Việt Nam, hoặc từ nhận định “không thiếu mang tính hệ thống” kết luận mọi hợp đồng nhập khẩu đều không gặp trễ hạn.
Giới hạn thời gian cũng quan trọng. EIA hoàn tất đầu vào dự báo ngày 3/9 và phát hành ngày 9/9, trước báo cáo IEA ngày 11/9 và cuộc họp của Bộ Công Thương ngày 17/9. EIA dự kiến dòng xuất khẩu Trung Đông tăng dần khi các tuyến thay thế được sử dụng, song phần lớn sản lượng và luồng thương mại chỉ trở lại mức trung bình trước xung đột vào quý II/2027 nếu các giả định của họ đúng. Đây là triển vọng có điều kiện, không phải lịch giao hàng cho thị trường Việt Nam.
Đối với người đọc Việt Nam, chỉ báo hữu ích tiếp theo là dữ liệu cập nhật về lô hàng thực đến, lượng tồn kho, công suất lọc dầu và công bố điều hành nguồn cung trong nước, đối chiếu với diễn biến phí tàu và bảo hiểm. Đường vòng có thể giảm một nút thắt nhưng vẫn phải đi qua hạ tầng, tàu, cảng và chuỗi chế biến phù hợp. Theo dõi từng mắt xích đó giúp tránh hai kết luận quá sớm: coi một tuyến xuất khẩu mở lại là nguồn cung Việt Nam đã được bảo đảm tuyệt đối, hoặc coi rủi ro hàng hải toàn cầu là bằng chứng Việt Nam đã thiếu nhiên liệu.
프리즘코리아 편집국 > 서유진 · Yujin Seo
