Ekurhuleni: Quốc hội Nam Phi sẽ hỏi tiền chống bạo lực giới đi đâu
Ủy ban Phân bổ Ngân sách của Quốc hội Nam Phi ngày 22-9 tuyên bố sẽ chất vấn hai bộ về kinh phí ứng phó bạo lực giới sau các vụ phụ nữ thiệt mạng ở Ekurhuleni. Ngân sách cảnh sát 127 tỷ rand được viện dẫn là tổng ngân sách quốc gia, không phải khoản mới cấp cho vụ án. Các văn bản hiện có nêu kế hoạch giám sát và biện pháp khẩn cấp nhưng chưa chứng minh tiền bổ sung đã được phân bổ hoặc hiệu quả đã được đo lường.
Vụ phát hiện thi thể nhiều phụ nữ ở Ekurhuleni đã đặt ra một câu hỏi ngân sách cụ thể tại Quốc hội Nam Phi: các kế hoạch chống bạo lực giới có nguồn lực và cách đo kết quả hay chưa? Ngày 22-9, Ủy ban Thường trực về Phân bổ Ngân sách nói sẽ mời Bộ trưởng Phát triển Xã hội và làm việc với Bộ trưởng Cảnh sát về kế hoạch cùng kinh phí ứng phó. Đây là cam kết giám sát của một ủy ban, chưa phải quyết định cấp thêm tiền hoặc bằng chứng rằng một chương trình mới đã được triển khai tại Ekurhuleni.
Thông cáo của ủy ban gắn cuộc xem xét với việc phát hiện thi thể chín phụ nữ ở Kempton Park và các khu vực khác của Ekurhuleni, tỉnh Gauteng. Chủ tịch ủy ban Mmusi Maimane đặt hai câu hỏi: liệu ngân sách dành cho ngăn ngừa bạo lực đối với phụ nữ có đủ hay không, và tiền đã có được sử dụng hiệu quả hay không. Ông nêu ngân sách cảnh sát năm tài khóa 2026/27 khoảng 127 tỷ rand, đồng thời dẫn tỷ lệ một cảnh sát trên 427 người dân. Con số 127 tỷ rand là tổng ngân sách của lực lượng cảnh sát được ông viện dẫn, không phải khoản dành riêng cho các vụ án Ekurhuleni hay cho mọi dịch vụ hỗ trợ nạn nhân.
Văn bản của Quốc hội nêu các mắt xích cần được tài trợ: phòng ngừa, tuần tra và điều tra, hỗ trợ người bị hại, truy tố và chương trình cộng đồng. Ủy ban dự định hỏi bộ phụ trách phúc lợi về năng lực hỗ trợ xã hội và hỏi bộ phụ trách cảnh sát về nhân lực, phương án thực hiện. Thông cáo không công bố lịch điều trần đã hoàn tất, mức phân bổ bổ sung, danh sách đơn vị nhận tiền hoặc bảng chi tiêu theo từng khu phố. Vì vậy, yêu cầu “kinh phí đi theo nhiệm vụ” mới là tiêu chuẩn giám sát được nêu ra, chưa phải kết quả kiểm toán.
Tuyên bố ngày 20-9 của Ủy ban Liên bộ về Bạo lực Giới và Sát hại Phụ nữ cho thấy những nhiệm vụ mà Quốc hội có thể đối chiếu với nguồn lực. Chính phủ nói đã nâng cấp nhóm điều tra đa ngành lên mức điều phối của Phó tổng ủy viên phụ trách điều tra; thành phố Ekurhuleni sẽ tăng cắt cỏ, dọn bụi rậm và điểm đổ rác trái phép; Bộ Phát triển Xã hội đã bắt đầu hỗ trợ tâm lý xã hội cho gia đình những người đã được xác định danh tính. Ba nhóm việc này thuộc các cơ quan và loại chi phí khác nhau. Tuyên bố không đưa ra chi phí riêng, thời hạn hoàn thành hay chỉ số hiệu quả cho từng biện pháp.
Một văn bản khác của Quốc hội, công bố ngày 21-9, yêu cầu nguồn lực và kế hoạch của nhà nước chuyển thành tác động có thể đo lường. Đặt cạnh thông cáo ngày 22-9, hai lời kêu gọi tạo ra chuỗi câu hỏi có thể kiểm chứng sau này: bộ nào chịu trách nhiệm, tiền đến từ khoản nào, hoạt động nào đã thực hiện và kết quả được báo cáo ra sao. Không nên lấy việc thành lập nhóm điều tra hoặc tuyên bố hỗ trợ gia đình làm bằng chứng rằng tỷ lệ bạo lực đã giảm. Cũng không thể coi tỷ lệ cảnh sát trên dân số ở quy mô quốc gia là số nhân sự thực tế tại các địa điểm xảy ra vụ án.
Đối với độc giả Việt Nam theo dõi vụ việc từ xa, ranh giới giữa kế hoạch hành pháp và quyền giám sát ngân sách là điểm quan trọng. Chính phủ Nam Phi đã công bố một chiến lược khẩn cấp; ủy ban của Quốc hội tuyên bố sẽ xem xét khả năng tài trợ và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Bước tiếp theo cần tìm trong tài liệu công khai là giấy mời, biên bản làm việc, phân bổ cụ thể và chỉ số tiến độ. Tính đến các văn bản được đối chiếu ở đây, những dữ liệu ấy chưa đủ để kết luận kinh phí đã được điều chỉnh hoặc các cam kết đã đạt hiệu quả. Ảnh minh họa là phòng họp Good Hope của Quốc hội Nam Phi chụp năm 2025, không phải hiện trường Ekurhuleni hay cuộc họp ủy ban ngày 22-9.
프리즘코리아 편집국 > Đức Vũ
